Усе звыклi, што хтосьці адзін бярэ на сябе адказнасць

— SHKLO пра кнігу "Гісторыя беларускай фатаграфіі", сваёй платформе і міжнародных праектах.

19.05.2020

Фота на вокладцы: Дзяніс галоў, з праекта "Атамны стагоддзе"

Аўтар: Юрый Хлапонiн

Наступныя нашы героі - праект SHKLO. Ініцыятыва нацэлена зрабіць мастакоў з Беларусі больш прыкметнымі ў галіне міжнароднай фатаграфіі і стварыць злучальнае звяно для куратараў, фотарэдактараў, галерыстаў і калекцыянераў мастацтва.

Мы пагаварылі з асноўнымі ўдзельнікамі праекта — Максімам Сарычавым і Юліяй Ваўчок: пра тое, што адбываецца сёння ў сферы беларускай фатаграфіі, і што для гэтага робіць SHKLO.

Юра: Для людзей, якія толькі што наткнуліся на ваш Instagram — як бы вы апісалі, што такое SHKLO?

     Юля: SHKLO — платформа, якая збірае ўсю беларускую фатаграфію, хочам сабраць максімальна крутую, якую можна паказаць не ў Беларусі, якая будзе цікавая і зразумелая за мяжой.

 

     Максім: SHKLO для нас - другая змена. Юля працуе ў "Імёнах", я займаюся праграмаваннем і персанальнымі фотапраектамі, вечарамі мы сустракаемся ў кафэ, і, як псіхі, пачынаем рабіць выдавецкую дзейнасць абы-дзе, у дзіўных умовах.

Гэта платформа аб сучаснай беларускай фатаграфіі, актуальнай, розных жанраў — ад дакументальнай і рэпартажнай да складанай канцэптуальнай і мастацкай.

 

     Юля: Мы ставім для сябе мэту — прасоўванне беларускай фатаграфіі на заходні рынак, каб пазначыць сябе — мы хочам быць кропкай уваходу для небеларускіх агентаў, якія зацікаўлены ў новай фатаграфіі, у тым, што яны магчыма не бачылі нідзе. Наша задача — лакалізаваць беларускую фатаграфію, каб пазначыць — ёсць такая беларуская фатаграфія сама па сабе, яна класная, яе можна глядзець, выстаўляць, заказваць.

 

     Максім: У нас ёсць дакладнае разуменне: аўдыторыя, на якую мы ў першую чаргу разлічваем — гэта замежная аўдыторыя, прафесіяналы ў сферы фатаграфіі, якім патрэбна фатаграфія з нашага рэгіёну, або яны проста хочуць штосьці выставіць, апублікаваць. І яны ўбачаць наш праект, на ангельскай мове, добра структураваны. Цяпер такіх праектаў няма, я фатограф, Я сустракаюся з рэдактарамі, галерыстамі, яны хочуць даведацца, што адбываецца ў беларускай фатаграфіі. А я разводжу рукамі, я не магу накіраваць іх і сказаць: "Глядзі тут". Таму мы зрабілі SHKLO і вядзем яго на ангельскай мове.

Бекстейдж працы каманды з инстаграм-сторис

Ю: Як наогул прыйшла ідэя стварыць праект?

     Юля: Мы спісваемся ў групе з калегамі-фатографамі. Мы збіраемся на сустрэчы, дзе мы можам абмяркоўваць нашы актуальныя праблемы, наш боль - пра грошы, пра тое, што ніхто нікога не бачыць, мы самі не бачым, хто што робіць. Звычайна такія сустрэчы нічым не сканчаюцца — усе панылі, і разыходзяцца. Пасля адной з такіх сустрэч мы з Максімам пагаварылі, спісаліся, вырашылі, што было б класна сустрэцца. Напэўна, мы адразу прыйшлі да таго, што будзем рабіць нейкае медыя. Максім, я ж магу назваць цябе медыйшчыкам? Ты ж працуеш з медыя?

 

     Максім: Спецыялістам па маленькім стратным медыя. Ведаю, як выдаткаваць грошы ў нуль, калі не ў мінус.

 

     Юля: Я працую з фатаграфіяй на працягу 10 гадоў, ў зусім розных сферах і напрамках. Мы з медыя, і з фатаграфіі, мастацтва, мы разумеем, што трэба сферы аб'ядноўваць. Калі ў нас ёсць такія кампетэнцыі, то чаму б нам іх не злучыць, зрабіць такі прадукт, які вельмі патрэбны. Мы разумелі, што трэба выходзіць на знешні рынак, але цяпер…

 

     Максім: Мы развіваем другі кірунак, дзе факусуемся на важных падзеях, у якіх удзельнічаюць беларускія фатографы не ў Беларусі, і гэта таксама ніхто не робіць. Фатографы перамагаюць у конкурсах, выстаўляюцца ў нейкім важным месцы - пра гэта таксама важна напісаць, але да гэтага нікому няма справы, нікому не цікава.

 

     Юля: Беларускія фатографы не замкнёныя ў сваёй краіне, яны ўдзельнічаюць у прэстыжных конкурсах, фестывалях.

Ю: У вас у Інстаграме прыгожа напісана - "вывесці беларускіх мастакоў на міжнародную арэну". Як вы будзеце гэта рэалізоўваць?

Юля: Мы паволі робім персанальныя рассыланні для замежных агентаў, каб яны сачылі за намі, нашай дзейнасцю, у Максіма ёсць падвязкі ў гэтым плане.

 

Максім: Фотажурналістыка — дастаткова закрытая сфера, і даводзіцца прыкладваць шмат намаганняў, каб ўсталёўваць прафесійныя кантакты, фарміраваць сваё імя і займацца прасоўваннем. Я, як фатограф, знаходжуся ў сярэдзіне гэтага шляху. І натуральна, я рады выкарыстаць свае існуючыя кантакты для павелічэння ўвагі да SHKLO, і ў цэлым, бачнасці беларускай фатаграфіі.

 

Юля: Вельмі крыўдна бачыць у New York Times, калі амерыканскі фатограф - Джэймс Хілл, які жыве ў Маскве, прыязджае ў Салігорск здымаць гэтыя падземныя шахты, і ты разумееш, што нашы фатографы таксама маглі б іх зняць, і зняць добра. Проста пра іх ніхто нічога не ведае.

 

Максім: Хоць што беларускія фатографы зрабілі для таго, каб NY Times даведаўся пра іх?...

Напрыклад, ёсць добры беларускі фатограф, геніяльны. І ў яго ёсць ўмоўны праект пра беларускую вёску. Але ён не ведае ангельскай мовы, не ездзіць на фотафестывалі, не ўдзельнічае ў партфоліа-рэв’ю і не спрабуе паказаць праект новай аўдыторыі. І наша мэта - калі фотарэдактар з The Guardian, будзе думаць пра тое, якога свежачка падабраць, будзе бачыць нас.

 

Юля: Беларусь часам здымаюць буйныя сусветныя выданні. І было б крута, калі б звярталіся да нашых фатографам, яны могуць рабіць рэальна крутыя рэчы, добрыя фатаграфіі.

Аляксей Шлык, праект "каралі з яблычных костачак"

Ю: Вы два месяцы прыдумлялі назву, чаму спыніліся менавіта на SHKLO?

Юля: Спачатку мы хацелі замежную назву, але потым зразумелі - фішка ў тым, каб адлюстраваць лакальнае, і назва была незразумела замежным гледачам, але зразумела нам, каб гэта адлюстроўвала беларускую ідэнтычнасць. Потым, калі мы гэта абмяркоўвалі, мы прыйшлі да таго, што гэта трэнд, калі кірыліца ў модзе, актуальна называць рэчы менавіта з лакальнай выбаркі. Пасля, мы пачалі канцэнтравацца на прыкольна граючых словах.

Чаму мы выбралі SHKLO? Мне яно падабалася па гучанні, я не ўкладвала ў яго асаблівы сэнс, тут хутчэй знешні дызайн.

 

Максім: З гэтым словам праблема — замежнікі, якія ведаюць толькі ангельскую мову, могуць чытаць і вымаўляць гэта слова. Але з іншага боку - хто цяпер заходзіць і ўбівае адрас сайта?

 

Юля: Але нават калі людзі не могуць вымавіць гэтае слова, яно усё роўна запамінаецца. Гэта "адметнасць", якая падабаецца нам самім.

 

Максім: Аксана Зінчанка, дызайнерка, якая намалявала нам лагатып — ты не адразу зразумееш, што гэта, трэба прыгледзецца.

Ю: Як вы плануеце прасоўваць праект у далейшым?

Юля: Мы хочам зрабіць свой сайт, і ў недалёкай будучыні манетызавацца нейкім чынам — нам трэба збіраць каманду, нашы хацелкі растуць. Каб не было цякучкі, было б нядрэнна даваць людзям грошы. Мы ведаем, як прасоўваць, але мы не ведаем, як манетызаваць так, каб праект не памёр.

 

Максім: Для таго, каб прасоўваць, да прыкладу, Instagram, трэба задацца мэтай. Вядома, было б крута мець умоўных 100 тысяч падпісчыкаў, з Беларусі, каб мець пэўны ўплыў на гледача. Але наша першасная мэта - прафесійная аўдыторыя.

Сучасную фатаграфію трэба паказваць па-іншаму. Такі спосаб паказу, калі мы вывешваем у шэраг серыю фатаграфій, ужо не зусім працуе. У нас ёсць шмат ідэй, як паказваць фатаграфію на экранах дэвайсаў і манітораў, таму наступным этапам будзе сайт.

 

Юлія: У нас запланавана некалькі калабарацый, якія павінны прывесці нам новую аўдыторыю. Плюс, мы хочам рабіць афлайн падзеі, апошні прыклад — наш удзел у фотафэсце, у нас была магчымасць расказаць пра сябе, у нас узрасла колькасць падпісчыкаў.

 

Максім: Але з афлайн-івэнтамі ёсць пэўная праблема — як паказваць праектную фатаграфію ў Беларусі наогул. У першую чаргу, гэта інстытуцыянальная праблема - у нас вельмі мала галерэй, няма прафесійных медыя, адсутнічаюць конкурсы і прэміі, звязаныя з візуальным мастацтвам. І мы бачым вельмі шмат магчымасцяў, як па-іншаму паказваць фатаграфію, як усталёўваць новыя сувязі, якіх раней не было, як выходзіць на новую аўдыторыю.

Марыя Суворава, праект "Можна выйсці?"

Ю: Вашы ўражанні ад першага оўпэн колу?

Юля: На першы наш opencall прыходзіла трохі няшмат, як нам здаецца — няма з чым параўноўваць пакуль. Мы хацелі больш.

 

Максім: Мы можам параўноўваць нашу колькасць заявак з Belarus Press Photo, то бок, гэта 100-150 заявак. З іх мы адабралі каля 20-30% удзельнікаў, улічваючы яшчэ і тое, што шмат у чым гэта былі людзі, якіх мы ведалі раней.

 

Юля: Мы адсейвалі такі працэнт таму што мы сутыкаліся з негатовай фатаграфіяй, якая не выходзіць далей разумення студыйнага фотасэта.

 

Максім: Такі opencall для нас — паказчык недахопу фатаграфічнай адукацыі ў Беларусі. Пры чым, такая адукацыя — не нейкая тэхнічная грамата, а больш складаная структура. Асэнсаванне фатаграфіі не з пункту гледжання тэхнікі, а з пазіцыі апавядання, канцэпцыі, візуальнай мовы.

 

Юля: Не тэхніка павінна кіраваць чалавекам, а ў яго павінна быць, што сказаць. Ён павінен быць сфармаваным аўтарам, чалавекам з нейкім выказваннем, які з дапамогай фатаграфіі робіць гэта выказванне. Зразумела, што тэхніка фатаграфіі важная, але яна не павінна станавіцца першаснай.

Ю: Тое, што адбылося з "Гісторыяй беларускай фатаграфіі" — ваша меркаванне з гэтай нагоды?

Юлія: Беларуская фатаграфія — гэта вельмі статычная сфера, як з'ява, у ёй мала чаго адбываецца. Лічаныя адзінкі фатографаў робяць стабільныя рэчы, па факце — гэта раз'яднаная сфера. Усе звыкаюць да таго, што хтосьці адзін бярэ на сябе адказнасць. Калі людзі робяць нешта новае, у любым выпадку гэта будзе ствараць рэзананс. Вельмі шмат размоў ішло пра тое, што хтосьці павінен зрабіць гэтую кнігу. Атрымліваецца прэцэдэнт, пачынаецца крытыка, якая апускаецца да такога нізкага ўзроўню... для мяне гэта паказчык таго, што, зноў жа, у гэтай сферы нічога не адбываецца: толькі лянівы ня выказаўся з гэтай нагоды, людзі не ўмеюць крытыкаваць адзін аднаго; не чытаючы кнігі, пачынаюць выказвацца, не разумеючы фокусу, які ў гэтай кнізе адлюстраваны, прычыны, па якой гэтую кнігу зрабілі. Для мяне гэта паказчык слабой супольнасці, дзе няма культуры падтрымкі, крытыкі.

 

Максім: Вельмі шмат эгаізму, недахоп адукаванасці. Людзі, якія пытаюцца, дзе чалавек "X" у гэтай кнізе, відавочна не прачыталі нават канцэптуальную секцыю гэтай кнігі (у ёй растлумачаная прычына ўключэння тых ці іншых людзей у кнігу). Аб чым з гэтымі людзьмі пасля такога гаварыць? Гэта проста няслушная крытыка.

З нагоды дамоваў - вельмі шмат у сектары культуры адбываецца на дамоўленасцях і кантактах. Калі мне піша чалавек, якога я ведаю і з якім я часам працую — я не буду падпісваць з ім дамову, я давяраю гэтаму чалавеку. 99 адсоткаў людзей, чые фатаграфіі выкарыстоўваліся, згаджаліся менавіта па такім сцэнары. І вядома, пры жаданні, адсутнасць гэтых дагавораў можна зрабіць адной з прычын таго, каб гэтую кнігу знішчылі. Але для мяне гэта абсалютна не суразмерныя і складана зразумелыя рэчы - кніга, над якой ішла праца тры гады, над якой працавала велізарная колькасць людзей... гэта вельмі важная падзея ў фатаграфіі, культуры Беларусі! І вось проста так пераключыцца на фармальную лупцоўку "А дзе ж дагавор на гэтую фатаграфію?”

 

Юлія: Давайце паглядзім, ці выйдзе хаця б адна рэцэнзію на кнігу, няхай адкліканую — усё роўна ў людзей яна засталася. Зноў жа, тут гаворка ідзе аб тым, наколькі змест важней прэцэдэнту. Не памыляецца той, хто не робіць. Я думаю, яна будзе перавыдадзеная ў pdf-фармаце, замест таго каб сабрацца і сказаць: "Рабяты, давайце збярэмся, выправім памылкі, яшчэ раз выдадзім гэтую кнігу". Замест рацыянальных прапаноў, ідзе вывальванне сваіх неапраўданых чаканняў.

 

Максім: Была першая рэдакцыя "Месяца фатаграфіі", які арганізоўвае Андрэй Лянкевіч, за ім рушыў услед шквал крытыкі: "Як вы маглі так гучна назваць - "Мінскі месяц фатаграфіі?”.

За гэтай кнігай стаіць вялікая праца па пошуку рэсурсаў, экспертаў (якіх у нас не так ужо і шмат), па аналізе. Я зараз чытаю кнігу і кайфую - гэта тое, што я хацеў даведацца: што адбывалася да 2000-х, 90-х. гэта важная вяха, фіксацыя.