“Хочацца, каб пра мастакоў загаварылі”

– Надзея Макеева пра жыццё ў Сан-Францыска, Social Weekend і самаізаляцыю.

03.06.2020

Аўтар артыкула: Анастасія Рунец

Пераклад: Палiна Забела

Надзея Макеева — мінскі ілюстратар і куратар Chrysalis Mag. У інтэрв'ю dadalog яна распавядае пра тое, як жыць у двух гадзінных паясах і быць сацыяльна актыўным інтравертам. А яшчэ пра тое, як весці часопіс пра мастацтва так, каб яго не прыйшлося зачыняць (спойлер: адказу на гэтае пытанне няма).

Ph: Кася Сырамалот

Насця: Цяпер ты жывеш у Сан-Францыска. Раскажы пра свой пераезд туды.

Надзея: Я ў Каліфорніі са снежня 2019, але гэта не тое каб пераезд. У мяне няма плана застацца тут назаўсёды, проста з'явілася магчымасць, і я вырашыла паспрабаваць нешта новае, выйсці з зоны камфорту, неяк пракачаць сябе. Да пераезду я ўжо бывала ў ЗША некалькі разоў, спрабавала зразумець, падабаецца мне тут ці не, але да гэтага часу адназначнага адказу не знайшла. Хочацца ў Беларусь, але межы зачыненыя.

Сан-Францыска — гэта горад вечнай вясны. Тут цалкам вар'яцкая і выдатная прырода, але кошты на ўсё ў рэгіёне ядзерныя. Калі ты не прадпрымальнік (а я не прадпрымальнік) і не ўладальнік стартапа, пераязджаць у Bay Area, мабыць, бессэнсоўна. Узровень заробкаў тут значна вышэйшы, але і на арэнду і іншае марнуеш прапарцыйна больш.

Уласна ёсць меркаванне, што, нават калі ты прадпрымальнік, тут ужо неаптымальнае месца дыслакацыі, улічваючы каранцін, перавод усіх на дыстанцыйную працу і магчымасць з'ехаць у больш танны штат, атрымліваючы мясцовы заробак.

Н: Ты цяпер фрылансер або працуеш на агенцтва?

Н: У мяне дыстанцыйная праца, ёсць пастаянны кліент. Фрылансер — гэта крыху іншае.

Н: У цябе ёсць актыўнасці ў Беларусі, але ты знаходзішся ў іншым гадзінным поясе. Як атрымліваецца ўсё паспяваць?

Н: Гэта складана. Мая розніца з Беларуссю па часе цяпер — 10 гадзін. Калі я прачынаюся, на тэлефоне вялікая колькасць безадказных паведамленняў і лістоў. На адказы і перапіскі можа сыходзіць некалькі гадзін у дзень. І ёсць адчуванне, што нейкая важная частка жыцця праходзіць, пакуль я сплю. Я пакуль не змагла навучыцца жыць толькі тым, што адбываецца ў ЗША. Думаю, што і не змагу. Але, больш за тое, я і не лічу гэта неабходным. Мне вельмі важная ўся мая дзейнасць у Беларусі як ілюстратара і куратара Chrysalis Mag. Думаю, маё часовае геаграфічнае становішча ніяк не ўплывае на мае статусы: я не перастаю быць ні беларускім мастаком, ні актывістам.

"Ёсць адчуванне, што нейкая важная частка жыцця праходзіць, пакуль я сплю".

Н: Як наогул уладкаваны твой дзень?

Н: Я прачынаюся а 7 раніцы. Люблю раніцу, таму што толькі ацэньваю аб'ём працы, нікуды не спяшаюся і магу трохі расслабіцца. Далей — класічны працоўны дзень з перапіскамі, маляваннем, сцвярджэннямі і праўкамі. Увечары выходжу кудысьці прагуляцца, тут прыгожыя гарадскія паркі, і на даху дома, дзе я жыву, ёсць вялікі rooftop.

Каліфорнія абвясціла каранцін адной з першых у ЗША, таму тут нядрэнныя паказчыкі, плюс ўжо пачынаюць адкрывацца паркі і некаторыя крамы. Мы сядзім на каранціне з самага пачатку сакавіка. І гэта быў сапраўдны каранцін: з сябрамі і знаёмымі бачыцца нельга, з дому выходзіць — толькі ў краму. Першыя два месяцы было жорстка. Ніхто, вядома, цябе не штрафаваў за выхад на вуліцу, але звонку не было ніводнага чалавека. Цяпер паволі усё змяняецца.

Н: У Беларусі так не працуе, большасць людзей стаяць там, дзе яны хочуць стаяць, нават калі ёсць разметкі.

Н: Тут з першага дня з'явіліся разметкі і размяжоўнікі ў крамах, і ўсё імі карыстаюцца. Цяпер ёсць разметкі нават у парках на газонах. Забаронена заходзіць у краму без маскі, дакранацца да прадуктаў на касе ці пакаваць іх у свае сумкі. Наяўныя практычна не прымаюць, толькі бескантактная аплата.

Н: Як пандэмія змяніла твае планы?

Н: Планавала летам прыехаць да бацькоў, а яшчэ мы з камандай Chrysalis Mag збіраліся арганізаваць выставу маладых мастакоў у Галерэі «Ў». Але рэйсы адкладаюць раз за разам, межы зачыненыя, і нават авіякампаніі не ведаюць дакладна, што будзе далей. Усё, што яны могуць у дадзены момант, — чарговы раз перанесці даты вылету. Ды і выставы зараз праводзіць не варта, будзем пераносіць.

Я шчыра лічыла, што, раз я інтраверт, змагу сядзець дома днямі і маляваць. Думала: вось, цяпер усё тусоўшчыкі ацэняць, як складана сядзець пад замком, а мне будзе нармальна. Але аказалася, што гэта не так. Сама магчымасць кудысьці пайсці або паехаць была ключавым звяном майго ўнутранага балансу. Я магу доўга без перапынку працаваць, але мне, як і кожнаму, проста неабходна разнастайнасць у дзейнасці і распарадку. Зараз, напрыклад, удзельнічаю ў конкурсе сацыяльных праектаў Social Weekend. З-за розніцы гадзінных паясоў атрымліваецца, што ўсе курсы для мяне праходзяць начамі. Таму загрузка даволі шчыльная.

"Каб у бізнесе з'явіўся інструмент для пошуку першакласных падрадчыкаў ў галіне выяўленчага мастацтва ў Беларусі".

Н: Якраз хацела пагаварыць пра ўдзел Chrysalis Mag ў конкурсе. З якімі мэтамі ты падавала заяўку і ці атрымалася іх рэалізаваць?

Н: Рэалізацыя нашых мэтаў — працэс доўгі. Але мы дзейнічаем паступальна. Дарэчы, пару дзён таму праекту споўніўся роўна год. Калі я падавалася на ўдзел, думала, што гэта проста конкурс. Аказалася, што SW — першакласныя курсы па менеджменце, прадзюсаванні і запуску праектаў з нуля. За курсы такога ўзроўню, як правіла, плацяць вялікія грошы. Дзякуючы трэкам навучання SW нам удалося атрымаць менавіта тыя веды, якіх нам крытычна не хапала.

Адна з мэтаў — пошук фінансавання або дапамогі партнёраў для пашырэння функцыяналу сайта і для некалькіх іншых унутраных праектаў у рамках Chrysalis Mag. Калі раптам мяне зараз чытае хтосьці з патэнцыйных інвестараў, гатовых падтрымаць праект у сферы мастацтва, я з радасцю гатовая распавесці падрабязней пра нас, адказаць на ўсе пытанні і выслаць інвест-прэзентацыю.

У цэлым місія праекта — развіваць крэатыўную эканоміку і зрабіць Беларусь арт-краінай. Больш канкрэтна — мы хочам прышчапіць нацыі культуру прымання мастацтва і павысіць прэстыж беларускіх мастакоў. Яшчэ больш лакальна — хочацца, каб пра мастакоў загаварылі, каб выказваліся самі мастакі, каб ім было прасцей знаходзіць працу, каб у бізнесе з'явіўся інструмент для пошуку першакласных падрадчыкаў ў галіне выяўленчага мастацтва ў Беларусі.

Мы ўжо на новым этапе развіцця, адрозным ад таго, які быў да маёй заяўкі на ўдзел у конкурсе. Мне трохі страшна, калі я ўсведамляю, што магла гэтага не зрабіць, бо за два месяцы мы зрабілі для праекта столькі ж, колькі я рабіла год да таго. Больш за тое, цяпер я бачу, куды можна рухацца далей.

Мы шмат размаўлялі з нашай аўдыторыяй і са спецыялістамі, атрымалі велізарную колькасць інфармацыі і фідбэк. З прыемнага: апынулася, што нашы актыўнасці сапраўды пачалі паволі прыносіць чаканы вынік. Дзякуючы нашай анлайн-выставе Lockdown было набыта некалькі прац удзельнікаў, а дзякуючы падключэнню да руху нашых калег Artonist #артнакарантине былі прададзены працы праз сторыз інстаграма часопіса. Для нас гэта ўжо маленькая перамога, бо ў Беларусі на мастацтва моцна не трацяцца. Але я разумею, чаму так адбываецца, гэта заканамернае і вытлумачальная з'ява.

Н: SW часта бярэ некалькі праектаў пра культуру і мастацтва за сезон, але, у асноўным, яны не даходзяць да фіналу. Як ты думаеш, чаму так адбываецца?

Н: Думаю, гэта адбываецца таму, што адна з умоў дапамогі альбо фінансавання праектаў-удзельнікаў конкурсу — наяўнасць стратэгіі ўстойлівага развіцця праекта ў будучыні. А праектам у галіне мастацтва даволі складана прапанаваць такую стратэгію. Сацыяльная значнасць высокая, а колькасць спосабаў, якімі падобныя медыя могуць зарабіць, абмежаваная. Зараз зачыняюцца медыя і часопісы, у якіх сфера куды шырэйшая за нашу, такім чынам, больш магчымасцяў для заробку. А мы нішавы рэсурс, які спецыялізуецца на выяўленчым сучасным беларускім мастацтве. Гэта моцна звужае колькасць нашых камерцыйных магчымасцяў, але гэта менавіта тое, чым мы гарым і дыхаем. Будзем гнуць сваю лінію.

Акрамя таго, на SW падаюцца абсалютна розныя ініцыятывы, і калі прыйдзецца выбіраць паміж часопісам па мастацтве і праектам, які дапамагае дзецям, якія жывуць у нястачы, напрыклад, я сама выберу дзяцей. Даволі складаная задача — параўноўваць ў рамках конкурсу праекты з такой рознай праблематыкай.

Адзін з пунктаў нашай праблематыкі — у грамадства і дзяржавы згублена цікавасць да мастацтва. У рамках SW нас вучылі даносіць сваю ідэю да аўдыторыі так, каб нас зразумелі. Многія калегі падчас навучання пісалі, што не разумеюць, чым мы займаемся, навошта ўсё гэта трэба. І я крыху баюся, што нас не разумеюць не таму, што мы дрэнна тлумачым (бо калі так — мы навучымся, і праблема будзе вырашана). А менавіта таму, што «ў грамадства і дзяржавы згублена цікавасць да мастацтва». І мы атрымліваем замкнёнае кола.

"Матэрыял пра мастака не збярэ столькі ж праглядаў, колькі манікюр беларускай селебрыці або агляд новага бара".

Н: Як з'явілася ідэя стварыць часопіс і колькі часу прайшло да яе рэалізацыі?

Н: Па сутнасці, мы ўсё яшчэ ў працэсе рэалізацыі рашэння. Від пляцоўкі, які існуе на сёння, можна ахарактарызаваць як наш minimal value product (прадукт, які валодае мінімальнымі, але дастатковымі для задавальнення першых спажыўцоў функцыямі. — заўв. Dadalog). Як з'явілася ідэя стварэння, адказаць даволі складана, гэта жаданне існавала некалькі гадоў у выглядзе эмоцый, якія складана было аформіць у канцэпцыю. За тое, што ў мяне гэта атрымалася — асобны дзякуй Social Weekend.

Я памятаю, што на старце сваёй кар'еры мне была вельмі патрэбна падтрымка СМІ. Справа не ў самалюбаванні або павышаным эга: мастакам вельмі важна атрымліваць водгук на свае працы. Да таго ж, я была ўпэўнена, што публікацыя дапаможа мне знайсці кліентаў. Але на той момант усе гарадскія часопісы мне адказвалі, што гэта не будзе цікава іх аўдыторыі. І яны маюць рацыю: матэрыял пра мастака не збярэ столькі ж праглядаў, колькі манікюр беларускай селебрыці або агляд новага бара. Ну хіба што мастак распранецца, напрыклад.

У той момант і з'явіліся першыя думкі пра неабходнасць існавання на тэрыторыі Беларусі пляцоўкі, хай і маленькай, якая б асвятляла тое, што адбываецца ў нашай арт-супольнасці. І пісала б не толькі пра сучаснае мастацтва па яго вызначэнні, але і пра нашых сучасных ілюстратараў, графікаў, скульптараў, манументальнае мастацтва, канцэпт-арт, муралы, татуіроўку — аб'ядноўвала б усе напрамкі выяўленчага мастацтва.

Н: Даволі даўно ў цябе была выстава ў галерэі «Ў», якая таксама называецца Chrysalis. Ёсць нейкая сувязь паміж ёй і часопісам?

Н: Так, ёсць. Наогул пацешна, што з-за таго, што я даўно Звыкла да гэтага незвычайнага слова, я не думала, як яго ўспрымуць іншыя людзі. Таму зараз мы сутыкнуліся з тым, што многія не могуць яго вымавіць. Я вельмі люблю навуковую фантастыку, а ў Брэдберы ёсць такі аповед, на рускую ён перакладзены як «Превращение», і я вырашыла зрабіць выставу паводле гэтага твора. А калі прыйшоў час задумацца пра назву для праекта часопіса, згадала яго.

Наогул, крызаліс — гэта стадыя развіцця «кукалкі», з якой з'яўляецца матыль. Сучаснае беларускае мастацтва, на наш погляд, можна ахарактарызаваць гэтай стадыяй абуджэння, распраўлення крылаў і інтэграцыі ў міжнародную мастацкую супольнасць.

У мяне было некалькі варыянтаў для назвы, дарэчы. Напрыклад, быў варыянт «Калянуля», але назва здалася занадта песімістычнай.

Н: Многія беларускія часопісы пра мастацтва, напрыклад, ArtAktivist, існавалі нядоўга, а потым зачыніліся. Што ты думаеш пра гэта?

Н: Думаю, любы праект, які вырастае з улюблёнага хобі, з цягам часу можа пачаць развівацца так, што будзе займаць усё больш часу і сіл. І калі да гэтага моманту ён не зможа стаць як мінімум самаакупляльным — прыйдзецца прымаць няпростае рашэнне, як быць далей. І варыянтаў застаецца не так шмат.

Н: Як весці часопіс пра мастацтва так, каб яго не прыйшлося зачыняць?

Н: Добры пытанне, мы якраз над ім працуем. Калі аднойчы я даведаюся як, абавязкова з усімі падзялюся.

Н: Якога выдання нам не хапае? І за якімі культурнымі медыя ты сочыш?

Н: Я думаю, нам усяго хапае. Але заўсёды можна больш. Ёсць абсалютна выдатны рэсурс 34mag, вельмі яго люблю. Яшчэ сачу за KYKY, CityDog, Marketing.by. З замежных сачу за Beautiful Bizarre і Hi-Fructose. Гэта часопісы па сучасным трэндавым мастацтве.

Н: Ты інтраверт, але пры гэтым калі загугліць тваё імя, можна знайсці даволі шмат згадак і інтэрв'ю, а яшчэ ты кіруеш камандай часопіса. Як гэта — быць сацыяльна актыўным інтравертам?

Н: Напэўна, я проста хаджу на меншую колькасць мерапрыемстваў, чым магла б. Напрыклад, адзін з апошніх публічных выступаў быў у мінулым годзе на Creative Mornings. Я чытала лекцыю, і мне здавалася, што ўсё ідзе нядрэнна. А калі паглядзела запіс, убачыла, што я сяджу згорбіўшыся і ўціснуўшыся ў крэсла, а калі кажу, б'юся зубамі аб мікрафон. Гэта было дзіўна, і я падумала, што, напэўна, варта зрабіць паўзу з публічнымі выступамі. Але на Behance Review Minsk, напрыклад, я б з радасцю выступіла яшчэ раз у якасці эксперта, калі б паклікалі.

Н: Нядаўняя навіна, якая з'явілася адразу ва ўсіх чатах, дзе абмяркоўваюць культуру ў Мінску: Бабарыка збіраецца на выбары. Не магу не спытаць, што ты думаеш пра гэта.

Н: Я мала ведаю пра яго, на жаль, каб даць аб'ектыўны каментар. Але я паважаю яго і Белгазпрамбанк за тое, што яны падтрымліваюць беларускае мастацтва. Чытала некалькі інтэрв'ю з ім нядаўна, было цікава. Калі знайду магчымасць прагаласаваць — прагаласую за яго.