Must Act распавядае пра Street Art у Беларусі

"На Кастрычніцкай, з пункту гледжання сучаснага мурализма, усё даволі нізкаякасна".

14.04.2020

Аўтар артыкула: Юрый Хлапонiн

Словазлучэнне стрыт-арт, калі перакладаць даслоўна, выклікае ў навакольных асацыяцыі з графіці,.

Аднак гэта даволі шырокая сфера, якая ўключае ў сябе і муралы - цэлыя мастацкія творы, у велізарным маштабе размешчаныя на сцяне шматпавярховага будынка. Найстаражытнейшы від мастацтва, сёння ён набыў сучасны выгляд у нашай краіне. Мы пагаварылі з Алегам Ларычавым, арганізатарам Must Act - найбуйнейшай беларускай пляцоўкі, якая займаецца прасоўваннем стрыт-арта ў Беларусі, якая прываблівае мастакоў з усяго свету.

Юра: З чаго ўсё пачыналася?

     Алег:  У 2011 годзе мы з групай знаёмых вырашылі стварыць друкаваны альманах і сабраць там прыклады таго, што ўжо нельга аднесці да класічнага графіці - пост-графіці і стрыт-арт. Вакол гэтага альманаха сабралася community людзей з усёй Беларусі, якія займаюцца тым, што цяпер называюць стрыт-артам. Надрукавалі альманах "Сігнал", правялі прэзентацыю, убачылі ажыятаж сярод журналістаў і публікі. І вырашылі растлумачыць: "гэта ж не графіці", сталі праводзіць artistic talks, публічныя сустрэчы з мастакамі, у тым ліку з Цімафеем Радзяй у музеі сучаснага мастацтва. Потым прывезлі Кірыла Хто, урбаністаў з Германіі, Расіі, Украіны.

     А: У 2012 годзе мне напісаў знаёмы актывіст з Магілёва, маўляў, ёсць магчымасць зрабіць мурал. А тады яшчэ такога слова не гучала. Гэта значыць, памаляваць у цэнтры Магілёва, увесь двор наш, поўная свабода - адміністрацыя ў творчасць не ўмешвалася. Акцыя называлася MustAct - MustArt. Атрымалася вельмі класна. Потым напісаў знаёмы з Баранавічаў, там з адміністрацыяй таксама ўсё ў парадку. Так мы і вырашылі праводзіць мурал-акцыі - у горад прыязджаюць беларускія мастакі. Адносіны з разраду "вы не лезеце ў эскізы, мы не просім у вас грошай". Такія акцыі прайшлі яшчэ ў Гомелі, Гродна, Рагачове. Мы прыязджалі вялікай тусоўкай, жылі і малявалі дзе хацелі. Потым сталі запрашаць замежных мастакоў.

     А: У 2015 годзе мы задумаліся: "добра, мы прывозім мастакоў, але яны нічога не ведаюць ні пра горад, ні пра краіну ў цэлым, ніколі не былі ў нас". Было прынята рашэнне прывозіць мастакоў без папярэдняга эскіза, а рабіць для іх пагружэнне ў мясцовы кантэкст.

У 15-м годзе запусціўся Urban Myths, тады было 5 аўтараў, і вялікія сценкі ў Мінску. А ў 2014 годзе мы дапамагалі з першай "Vulica Brazil".

Ю: У вас ёсць аўтары з Расіі, Грэцыі, плануецца з Канады ... вы самі ўсталёўваеце з імі кантакт?

     А: Так, як правіла, гэта ўжо засвечаныя, вядомыя мастакі. Калі мы ў 2015-м годзе правялі першы Urban Myths, іх знаёмыя, знаёмыя знаёмых убачылі, што ў Беларусі можна працаваць, нават дамаўляцца з уладамі было не складана. Праблемы былі толькі з фінансаваннем. Але ў 15-м годзе некалькі нашых работ трапіліся ў міжнародныя топы. І цяпер мне ўжо пішуць самі мастакі, з усяго свету.

Ю: Праекты на Каменнай Горцы?

     А: Гэта быў праект з А1. На гэтыя сцены мы даўно ўжо таксама заглядаліся — ажыўленая траса, ўезд у горад. Хацеў падняць тэму будучыні, іміджу Беларусі, IT краіны. І гэтыя тры муралы - трыпціх "Будучыня", з мастакамі з Беларусі, Сербіі, Іспаніі.

Ю: Асноўная тэма работ, вакол якіх будуецца стварэнне муралаў?

     А: Звычайна, калі я адбіраю мастакоў, я гляджу каб у іх былі сюжэтныя ідэйныя працы. Тэму я ім не навязваю, яны ўжо самі натхняюцца, прыдумляюць эскізы.

Да прыкладу, пазалетась на Кунцаўшчыне мурал рабіў мастак з Аўстраліі, Fintan Magee. Яму спадабаўся Драздовіч і савецкі манументалізм, і ён вырашыў гэта злучыць - у новым стылі. Дарэчы, кажуць, праца на Кунцаўшчыне падобная на сацрэалізм.

Ю: Наколькі складана стварыць працу з пункту гледжання фінансавых выдаткаў і дазволу ўладаў?

     А: Пасля некалькіх акцый у рэгіёнах з чыноўнікамі стала проста размаўляць. Я прыходжу ў адміністрацыю, і кажу: "мы хочам зрабіць працу". Супраціву з іх боку няма, яны ўжо самі хочуць.

     А: У першых менскіх акцыях былі асцярогі. Але мы ўсведамляем, што гэта праца ў публічнай прасторы, таму моцнага трэшу не робім. Я паказваю ім прыклады работ мастакоў, якіх мы прывозім. Пярэчанняў няма, часта нават самі прапануюць дапамогу - выбраць сцяну, дамовіцца з ЖЭСамі.

Ю: Ці ўсім навакольным гэта падабаецца? Як прыклад - тое, што адбылося на Кастрычніцкай.

     А: На Кастрычніцкай мне наогул не падабаецца рабіць што-небудзь. Калі там было мала работ, было больш-менш. А цяпер мне не падабаецца зусім - з пункту гледжання сучаснага муралізму, манументалізму, усё даволі нізкаякасна. Я прыводжу туды ўсіх нашых мастакоў: "Ні аб чым" - кажуць яны.

Я думаю, трэба ісці ў спальныя раёны - Каменная Горка, напрыклад. А ў 2015 мы рабілі ў Кастрычніцкім раёне, там быў класны намеснік кіраўніка - поўная свабода, ён сам гэтым прасякнуўся.

Ю: Часта атрымліваеце пазітыўныя і негатыўныя фідбэкі?

     А: Так, пастаянна, асабліва ў працэсе стварэння работ. Калі людзі да гэтага неабыякавыя - гэта ўжо добра, нават калі гэта не падабаецца. Людзям цікава незвычайнае, каб было над чым задумацца, пачаць разважаць пра мастацтва, гарадской прасторы.

 

Рэзкае "не" у асноўным выказваюць людзі, якім наогул нічога не падабаецца, з чым мы сутыкнуліся ў 2015 годзе. Была праца, з чалавекам без твару, са свечкай. З-за яе гэтая жанчына стварыла петыцыю зафарбаваць усе муралы ў Мінску. Не памятаю, колькі подпісаў сабрала гэтая ініцыятыва, але петыцыя "зафарбаваць чалавека, які супраць гэтага" сабрала ў некалькі соцень разоў больш. Зрабілі рэпартаж на АНТ, мы сустракаліся з гэтай дзяўчынай, спрабавалі з ёй размаўляць, але гэта было немагчыма - ёй гэта не падабалася ў прынцыпе, хоць яна там нават і не жыве. Але такіх вельмі мала - тых, каму нічога не падабаецца. Нават калі каму-небудзь і не падабаецца, яны хаця б ўлічваюць меркаванне іншых.

Ю: У Інстаграме Urban Myths я ўбачыў выяву на сцяне: "першая легальная праца на тэрыторыі Беларусі". З якога моманту вы вырашылі рабіць гэта на легальнай аснове, што было да гэтага? Зразумелая справа, муралы нелегальна не зробіш, але ўсё ж…

     А: Былі такія праекты, да прыкладу, прыязджаў Мікіта Nomerz, рабіў невялікія сценкі, нелегальна, у цэнтры Мінска, яны віселі некалькі гадоў. Былі і нашы праекты, сацыяльна-палітычныя. Напрыклад, "калючы дрот" - гэта было таксама нелегальна, нягледзячы на тое, што стваралася ў дзённы час.

З чаго ўсё пачалося - "Дом Масквы" ў Менску прапанавалі намаляваць мурал, усе беларускія мастакі адмовіліся. Знайшлі расійскую студыю, яны зрабілі на "ад’ябісь". Увогуле, "муляў вочы" гэты мурал. Знайшоўся аўтар, не з Беларусі, мы рабілі з ім лекцыю ў іншым горадзе. І ён нам: "піздзец, сорамна за горад, давайце што-небудзь зробім". І мы за дзень прыдумалі ідэю, было некалькі варыянтаў, спыніліся на калючым дроце.

Ю: Як растлумачыць людзям, што такое стрыт-арт? Бо гэта не толькі графіці.

     А: Наогул, да гэтага часу ідуць спрэчкі, што такое стрыт-арт. Агульнапрынятага паняцця няма. Нават калі пачытаць руска- і англамоўную Вікіпедыю, яны кардынальна адрозніваюцца. Напрыклад, у Германіі да стрыт-арта адносяць і графіці, у СНД-кірунку і іншых краінах да стрыт-арта адносяць сюжэтныя гісторыі, калі аўтар спрабуе завязаць дыялог з гледачом, выклікаць эмоцыі, прымусіць думаць. Такія я б аднёс да стрыт-арту. Хоць, апошнім часам той самы пратэстны стрыт-арт, сацыяльны, нелегальны, сыходзіць у цень. Уся гэтая вулічная дзвіжуха камерцыялізуецца, інстытуцыяналізуецца.

     А: Большасць сучасных муралаў да стрыт-арту можна аднесці пастолькі-паколькі, яны больш адносяцца да манументальнага мастацтва, пры чым, чым далей, тым больш яно хіліцца ў акадэмічную тэхніку. Многія галерэйныя мастакі прыходзяць у муралізм.

Ю: Навошта наогул стрыт-арт патрэбны Менску?

     В: Першапачаткова мы хацелі прасунуць саму ідэю, стрыт—арта - кожны можа выйсці на вуліцу і данесці свой message. У прынцыпе, гэта дзейнічае, калі з'яўляецца нейкая сацыяльная праца, яна вельмі хутка трапляе ва ўсе СМІ, людзі пачынаюць яе абмяркоўваць.

 

З пункту гледжання урбаністыкі - гэта разнастайнасць у гарадскім асяроддзі, стымуляванне людзей задумацца аб выглядзе публічных прастор, удзеле грамадзян у іх ператварэнні. І трэцяе - стрыт-арт знаёміць людзей з мастацтвам па-за галерэі.

Навошта Менску? Гэта даволі сумная і аднастайная гарадская прастора, такія элементы прыўносяць яркасць.

Ю: Што варта чакаць ад Urban Myths ў будучыні?

     А: Цяпер шматлікія замежныя мастакі прыязджаюць і ствараюць працы. І мне здаецца - беларускія аўтары не развіваюцца. Тыя, каго я ведаю, як былі, так і засталіся. Пры чым, ім даволі складана ствараць некамерцыйныя працы. Хочацца знайсці новыя імёны. Я, напэўна, буду аб'яўляць call, паспрабую перацягнуць мастакоў з галерэйнага асяроддзя, прапанаваць зрабіць працы на вуліцы традыцыйным мастакам.